Hệ thống Tam Phủ Tứ Phủ trong Tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt

Hệ thống Tam Phủ Tứ Phủ trong Tín ngưỡng thờ Mẫu đã có lịch sử hình thành, phát triển hơn nghìn năm theo dòng chảy lịch sử của dân tộc Việt Nam, hình thành lên một tín ngưỡng bản địa nội sinh đặc trưng.

Tục thờ hệ thống thần linh Tam phủ hay Tứ Phủ đều thể hiện đặc sắc đời sống tâm linh của người Việt xưa cho đến  ngày nay trở thành một nét đẹp trong văn hóa tinh thần đặc trưng riêng có của dân tộc. Để có cái nhìn toàn diện tổng thể về hệ thống Tam Phủ  Tứ Phủ bài viết dưới đây sẽ hệ thống hóa giúp bạn đọc có cái nhìn tổng thể trên dưới về các vị thánh trong hệ thống tam tứ phủ.

hệ thống tam phủ tứ phủ

Tam Phủ Tứ Phủ khác nhau như thế nào ?

Khi tìm hiểu về hầu đồng và tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt chúng ta sẽ thấy mọi người nhắc đến khái niệm Tam phủ và Tứ phủ. Vậy Tam phủ, Tứ phủ ở đây là gì ? việc bố trí điện thờ và hệ thống thần linh cụ thể như thế theo từng phủ như thế nào ?

Tứ Phủ là gì ?

Tứ Phủ [四府] là nhánh tín ngưỡng thờ Mẫu tại miền Bắc, đồng thời là nhánh phổ biến nhất của tín ngưỡng thờ Mẫu Việt Nam. Tứ Phủ bao gồm bốn “phủ” đại diện cho bốn miền trong vũ trụ.

  • Thiên phủ [天府]: miền trời, tượng trưng bởi màu đỏ.
  • Nhạc phủ [岳府]: miền rừng núi, tượng trưng bởi màu xanh lá.
  • Thoải (thủy) phủ [水府]: miền sông nước, tượng trưng bởi màu trắng.
  • Địa phủ [地府]: miền đất đai, tượng trưng bởi màu vàng. Ở đây tránh nhầm lẫn với “địa phủ” theo nghĩa “âm phủ”. Địa phủ trong Tứ Phủ là mặt đất nơi loài người sinh sống.

Mỗi vị thần thánh trong Tứ Phủ sẽ thuộc về một phủ, cai quản, quản lý những sự việc thuộc phủ đó. Trang phục của hầu hết các vị có màu sắc tương đồng với phủ của mình. Đại diện cho mỗi phủ là một vị Thánh Mẫu.

>>> Xem chi tiết:  Văn khấn Tứ Phủ Công Đồng

Tứ phủ Vạn Linh

Tam Phủ là gì ?

Có hai cách hiểu về từ “Tam Phủ [三府]”

  • Về mặt lịch sử hình thành Tín ngưỡng thờ Mẫu – Tứ Phủ: Tam Phủ là khái niệm tiền thân của Tứ Phủ, bao gồm ba miền:
    • Thiên Phủ(màu xanh da trời)
    • Địa Phủ(màu vàng),
    • Thủy Phủ(màu trắng).
    • Sau này lối thờ Thượng Ngàn (Thanh Sơn Nhất Phái) được kết hợp thêm vào, gọi là Nhạc Phủ từ đó mà có Tứ Phủ.
  • Về mặt thứ tự: vì nhiều nguyên nhân khác nhau mà Tứ Phủ Thánh Mẫu hay được thể hiện qua Tam Tòa Thánh Mẫu. Phần mối liên hệ giữa Tam Phủ và Tứ Phủ dưới đây sẽ trình bày một số giả thuyết lý giải điều này. Tựu trung lại, các giả thiết đều cho rằng khi nhắc đến Tam Phủ, thực chất là đã bao gồm Tứ Phủ.

Tam Phủ Công Đồng [三府公同] cũng là một cụm từ thường xuất hiện trong các lời cầu khấn, các khoa cúng. Cụm từ này có nghĩa là “hội đồng chung cai quản ba miền”. Đây có thể hiểu là hội đồng các thần thánh được cử ra để đại diện, cai quản những công việc trong ba miền.

 

Tam phủ Công Đồng

Tứ Phủ Vạn Linh là gì ?

Tứ Phủ Vạn Linh [四府萬靈] là một cụm từ thường xuất hiện trong các lời văn khấn, các khoa cúng, có nghĩa là “vô vàn (một vạn) chân linh của các vị thần thánh trong bốn miền.”

Theo khoa cúng và các bản chầu văn (hay còn gọi là hệ Tứ Tiên), tứ phủ bao gồm : Thiên – Địa – Thủy – Nhạc

  • Thánh Mẫu Đệ Nhất Thiên Tiên
  • Thánh Mẫu Đệ Nhị Địa Tiên
  • Thánh Mẫu Đệ Tam Thoải Tiên
  • Thánh Mẫu Đệ Tứ Nhạc Tiên

Theo thứ tự và danh hiệu phổ biến hiện nay của các vị Thánh tứ phủ : Thiên – Nhạc – Thủy – Địa

  • Thánh Mẫu Đệ Nhất Thượng Thiên
  • Thánh Mẫu Đệ Nhị Thượng Ngàn
  • Thánh Mẫu Đệ Tam Thoải Phủ
  • Thánh Mẫu Đệ Tứ Địa Phủ

Tam phủ công đồng là gì ?

Tam Phủ Công Đồng [三府公同] cũng là một cụm từ thường xuất hiện trong các lời cầu khấn, các khoa cúng. Cụm từ này có nghĩa là “hội đồng chung cai quản ba miền”. Đây có thể hiểu là hội đồng các thần thánh được cử ra để đại diện, cai quản những công việc trong ba miền.

  • Trường hợp 1: Thiên – Địa đồng quy: trong trường hợp này, Mẫu Liễu Hạnh giữ vị trí là Mẫu Đệ Nhất, vừa là Mẫu Địa, vừa đại diện cho Mẫu Thiên Tiên.
  • Trường hợp 2: Nhạc Phủ và Địa Phủ đồng nhất: trong trường hợp này, Mẫu Đệ Nhị bao gồm cả Mẫu Nhạc Tiên và Mẫu Địa Tiên

Thứ tự các Phủ trong Tam phủ công đông cụ thể như sau:

  • Thánh Mẫu Đệ Nhất Thượng Thiên
  • Thánh Mẫu Đệ Nhị Thượng Ngàn
  • Thánh Mẫu Đệ Tam Thoải Phủ

Mối liên hệ giữa Tam Phủ Tứ Phủ

Có rất nhiều giả thuyết giải thích về mối liên hệ giữa Tam Phủ và Tứ Phủ, tuy nhiên khó xác định chính xác giả thuyết nào khả tín nhất. Sở dĩ như vậy vì các tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt hầu như chỉ được gìn giữ từ đời này sang đời khác qua hình thức truyền miệng mà không có tài liệu nào rõ ràng và ít được nghiên cứu, dưới đây là một số giả thuyết phổ biến hiện nay:

Tín ngưỡng Tam Phủ giao thoa với tín ngưỡng Sơn Trang

Tín ngưỡng thờ Tam Phủ (Thiên-Địa-Thủy) giao thoa với tín ngưỡng thờ Sơn Trang của các dân tộc vùng núi phía Bắc, hình thành nên Tứ Phủ. Tam Tòa Thánh Mẫu khi đó bao gồm:

  • Mẫu Đệ Nhất Thượng Thiên
  • Mẫu Đệ Nhị Địa Tiên (Thánh Mẫu Liễu Hạnh)
  • Mẫu Đệ Tam Thoải Phủ

Mẫu Thượng Ngàn được thờ riêng ở ban Sơn Trang

Thiên Địa đồng quy

Vì Thánh Mẫu Liễu Hạnh ngôi thần chủ vừa là Thiên Tiên vừa là Địa Tiên nên Mẫu đại diện và cai quản ngôi Thiên Phủ và Địa Phủ . Khi xuất hiện với tư cách đại diện này, Thánh Mẫu Liễu Hạnh sẽ có phục trang màu đỏ của Thiên Phủ, thay vì màu vàng của Địa Phủ. Tam Tòa Thánh Mẫu khi đó bao gồm:

  • Thánh Mẫu Liễu Hạnh (tức Mẫu Địa Tiên và cũng là Mẫu Thiên Tiên)
  • Thánh Mẫu Đệ Nhị Thượng Ngàn
  • Thánh Mẫu Đệ Tam Thoải Phủ

Địa Phủ và Nhạc Phủ đồng nhất

Theo quan điểm này:

  • Thiên Phủ thuộc cõi trên cao, miền thượng nguyên
  • Thoải Phủ thuộc cõi thấp nhất, miền hạ nguyên.
  • Địa Phủ và Nhạc Phủ đều là cõi ở giữa, miền trung nguyên, nơi con người sinh sống.

Tam Tòa Thánh Mẫu khi đó bao gồm:

  • Mẫu Thượng Thiên
  • Mẫu Đệ Nhị: Mẫu Địa và Mẫu Thượng Ngàn
  • Mẫu Đệ Tam Thoải Phủ

Hệ thống thần linh tam tứ phủ

Mời các bạn xem chi tiết tại bài viết:  Hệ thống thần linh Tứ Phủ trong tín ngưỡng thờ Mẫu

Lời kết

Sự phổ biến trong việc dùng “Tam Tòa Thánh Mẫu” để nói về Tứ Phủ Thánh Mẫu đến từ quan niệm từ xưa của người Việt Nam. “Tam tòa” không chỉ nói về số lượng chính xác, mà còn nói về sự bao quát, đầy đủ, hoàn chỉnh. Số ba xuất hiện rất nhiều trong lịch sử tâm linh, huyền học của nhân loại, chẳng hạn như Tam giới, Tam thời, v.v… Bên cạnh đó, người Phương Đông thường dùng số lẻ thay vì số chẵn, để thể hiện sự cân bằng âm dương vì số lẻ là tổng của một số lẻ và một số chẵn. Hình tượng Tam Tòa Thánh Mẫu vì vậy mà mang tính biểu tượng của quyền năng thâu tóm toàn vũ trụ.

Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ Tứ phủ là tín ngưỡng tôn thờ toàn vũ trụ ( thiên địa thủy nhạc) trong đó có thờ cả nam thần và nữ thần; thiên thần và nhân thần. Các vị thánh trong hệ thống tam phủ hay tứ phủ theo cách phân chia nhưng đều là những vị thánh hiển tích dù ở miền xuôi cũng như miền ngược…..đều hộ quốc an dân, giúp dân giúp nước, được nhân dân tin tưởng thờ cúng phụng thờ trên hầu khắp các đền điện.

Dù theo góc nhìn Tam Phủ Tứ Phủ nhưng trong các phủ cao hơn hết là hình tượng Thánh Mẫu, người mẹ của tâm linh luôn có lòng bao dung độ lượng thương xót chúng sinh. Cửa Mẫu luôn rộng mở để chờ đón chúng ta, những khi vui hãy tìm đến Mẹ, lúc ta buồn hãy mở lòng tâm sự với Mẹ, Lúc khốn khó lại tìm đến mẹ để cầu xin mẹ che chở giúp đỡ chúng ta. Hãy an tâm trong cuộc sống bởi ta đã có mẹ, luôn có mẹ và mãi mãi có Mẹ

 

>>> Nhấn Subscribe để theo dõi các video về Phủ Dầy Nam Định tại kênh: Phủ Dầy Nam Định Official

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.